Địa chỉ: 463 Hoàng Hoa Thám, Ba Đình, Hà Nội.          Điện thoại: 04 8326249          Fax: 04 8325865          email: vienlao@bvlaobp.org          Website : http://www.bvptw.org          
 
 
TÌM KIẾM :    
TRANG CHỦ
GIỚI THIỆU
LIÊN HỆ
ENGLISH
TRUYỀN THÔNG BỆNH LAO
TÌM HIỂU VỀ BỆNH LAO, LAO/HIV VÀ LAO KHÁNG THUỐC (5/2/2007 5:54:00 AM)

TÌM HIỂU

VỀ BỆNH LAO, LAO/HIV VÀ LAO KHÁNG THUỐC

 

I. Thông tin chung về tình hình bệnh lao

 

            Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG) hiện nay khoảng 1/3 dân số thế giới (hơn 2 tỷ người) đã bị nhiễm lao, mỗi năm có thêm hơn 9 triệu người mắc bệnh và hơn 2 triệu người chết do bệnh lao. Gần 80% số người mắc bệnh lao đang ở lứa tuổi lao động (15 – 54 tuổi). Trên 90% tổng số người mắc bệnh lao và chết do lao tập trung ở các nước đang phát triển.

            Ở Việt Nam, theo kết quả điều tra và số bệnh nhân phát hiện hàng năm của Chương trình Chống lao Quốc gia (CTCLQG), TCYTTG xếp Việt Nam đứng thứ 13 trong 22 nước có số bệnh nhân lao cao nhất thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực Châu Á-Thái bình dương sau Trung quốc và Philippines.

 

II. Thông tin về bệnh lao

 

1. Bệnh lao là gì ?

           

Bệnh lao là bệnh nhiễm trùng mạn tính, gây ra bởi vi khuẩn lao có tên khoa học là Mycobacterium tuberculosis. Vi khuẩn lao chủ yếu gây bệnh ở phổi (lao phổi chiếm trên 80%)  nhưng cũng có thể gây bệnh ở bất kỳ bộ phận nào khác trong cơ thể như màng phổi, màng não, thận-tiết niệu, xương khớp, hạch...

 

2. Như thế nào là nhiễm lao, mắc bệnh lao ?

           

Người mắc bệnh lao phổi khi ho, khạc nhổ làm bắn ra những hạt nước bọt nhỏ li ti có mang theo vi khuẩn lao bay vào không khi và lưu chuyển đi khắp mọi nơi. Khi hít phải vi khuẩn lao trong không khí là bị nhiễm lao, nếu sức đề kháng của cơ thể tốt, các vi khuẩn lao bị khống chế “ở trạng thái không hoạt động” nên chúng không phát triển được để có thể gây bệnh. Khi sức đề kháng của cơ bị suy giảm (do suy dinh dưỡng, do nhiễm HIV, những người già yếu, người mắc bệnh tiểu đường, trẻ em dưới 5 tuổi...) là điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn lao phát triển và gây bệnh lao.

 

3. Những dấu hiệu và triệu chứng của bệnh lao:

 

-         Ho khạc kéo dài trên 2 tuần là triệu chứng hay gặp nhất của bệnh lao phổi.

 

-         Có thể kèm theo các triệu chứng khác:

·        Ho ra máu

·        Sốt nhẹ kéo dài, đổ mồi hôi ban đêm.

·        Đau tức ngực

·        Gầy sút cân.

4. Khi có dấu hiệu hay triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh lao cần làm gì ?

Hiện nay ở nước ta Chương trình Chống lao quốc gia đã xây dựng mạng lưới chống lao hoạt động rộng khắc trong cả nước lồng ghép trong hệ thống y tế chung từ trung ương đến tỉnh, huyện và xã phường.

Nếu có bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng nào nói trên cần phải đến ngay các cơ sở y tế (Trung tâm y tế dự phòng hoặc bệnh viện huyện) để khám bệnh, xét nghiệm 3 mẫu đờm tìm vi khuẩn lao.

 

5. Các xét nghiệm để phát hiện bệnh lao:

 

5.1. Xét nghiệm đờm:

Soi đờm bằng kính hiển vi là một xét nghiệm đơn giản và chính xác để chẩn đoán bệnh lao phổi.

 

5.2. Chụp phim X-quang phổi:

Do không có tổn thương nào trên phim chụp X-quang phổi đặc trưng cho bệnh lao, chính vì vậy không dựa vào X-quang để chẩn đoán bệnh lao phổi.

 

5.3. Phản ứng Tuberculin (phản ứng Mantoux):

Phản ứng Mantoux dương tính chỉ cho thấy tình trạng cơ thể đã có miễn dịch với vi khuẩn lao (có thể chỉ là nhiễm lao mà chưa hẳn là mắc bệnh lao). Ngược lại phản ứng Mantoux âm tính cũng không loại trừ được có mắc bệnh lao hay không. Những người bị suy dinh dưỡng, bị nhiễm HIV hoặc đang mắc các thể lao nặng có thể gây phản ứng Mantoux âm tính giả.

 

6. Người mắc bệnh lao có phải nằm điều trị trong bệnh viện không ?

Không. Đa số bệnh nhân lao có thể điều trị tại nhà, trừ một số trường hợp sau:

-         Có biểu hiện khó thở.

-         Có ho ra máu.

-         Rất yếu mệt.

-         Phải làm thêm một số xét nghiệm đặc biệt.

 

7. Người mắc bệnh lao cần phải làm gì để phòng lây nhiễm cho những người khác trong gia đình ?

 

1.      Uống thuốc đều đặn theo chỉ dẫn của bác sỹ. Thường chỉ sau 2 tuần điều trị sẽ nhanh chóng làm giảm khả năng lây bệnh cho người khác.

2.      Che miệng và quay mặt về phía khác khi ho, khi hắt hơi.

3.      Không khạc nhổ đờm bừa bãi, cần khạc đờm vào giấy rồi gói lại và đốt đi.

4.      Nếu có điều kiện thì ngủ ở phòng riêng có thông khí tốt.

5.      Khuyên những người trong gia đình đi khám bệnh xem có bệnh lao không.

 

8. Những thành viên trong gia đình sống cùng nhà với người bệnh có cần uống thuốc phòng bệnh lao không ? Nếu có, thì là thuốc gì?

           

            Chỉ có người mắc bệnh lao phổi, xét nghiệm soi đờm bằng kính hiển vi thấy có vi khuẩn lao mới là nguồn lây bệnh chủ yếu cho mọi người.

            Theo Tổ chức Y tế Thế giới, người sống cùng nhà, có tiếp xúc gần gữi và thường xuyên với người bệnh chưa được điều trị là trẻ em dưới 5 tuổi thì cần uống thuốc dự phòng theo chỉ dẫn của thầy thuốc: Rimifon với liều 5 mg/kg cân nặng trong 6 tháng liên tục.

            Người lớn và trẻ em lớn trong gia đình bệnh nhân lao cần phải đến cơ sở chống lao để khám xem hiện tại có mắc bệnh lao không và sẽ được hướng dẫn về những dấu hiệu, hay triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh lao để có thể giúp phát hiện sớm bệnh lao.

 

9. Phải điều trị bệnh lao như thế nào để khỏi bệnh:

-         Bệnh nhân phải được chẩn đoán bệnh và chỉ định điều trị bệnh tại cơ sở chuyên khoa lao.

-         Bệnh nhân phải thực hiện điều trị theo đúng chỉ dẫn của thầy thuốc đó là: Phối hợp thuốc chống lao, đúng liều, đều hàng ngày và đủ thời gian (8 tháng).

-         Cần phải xét nghiệm lại đờm 3 lần (đối với người mắc lao phổi) vào các thời điểm: sau tháng thứ 2 hoặc thứ  3 của giai đoạn điều trị tấn công, sau tháng thứ 5 và thứ 8 của giai đoạn điều trị duy trì.

 

10. Điều gì sẽ xảy ra nếu bệnh nhân bỏ dở điều trị ?

           

Sau khi điều trị thuốc chống lao được vài tuần, dấu hiệu bệnh thuyên giảm, bệnh nhân thấy người khỏe hơn, ăn uống ngon miệng hơn và có thể tăng cân, đó là biểu hiện tốt, nhưng bệnh chưa khỏi, bệnh nhân vẫn phải tiếp tục điều trị cho đủ 8 tháng. Nếu bệnh nhân bỏ dở điều trị (ngừng dùng thuốc trước 8 tháng) bệnh không khỏi, nhanh tái phát trở lại và đặc biệt nguy hiểm là vi khuẩn lao trở nên kháng lại các thuốc chống lao và việc điều trị về sau này sẽ khó khăn hơn rất nhiều.

 

11. Một số tác dụng phụ của thuốc chống lao có thể gặp trong khi điều trị:

 

- Có thể thấy buồn nôn hoặc chóng mặt, ngứa ...là các tác dụng phụ nhẹ nên bệnh nhân vẫn tiếp tục dùng thuốc.

- Nếu cãm thấy giảm thị lực (nhìn mờ), giảm thính lực (nghe kém), đau khớp hoặc thấy vàng mắt cần phải ngừng thuốc và đến gặp cán bộ y tế ngay.

 

12. Phụ nữ đang mang thai có thể tiếp tục điều trị bệnh lao không ?

 

- Các thuốc H, R và E sử dụng điều trị vẫn an toàn. Không nên sử dụng S vì có thể gây điếc cho thai nhi..

 

13. Phụ nữ mang thai chữa bệnh lao có thể cho con bú không ?

            Có. Người mẹ có thể vẫn tiếp tục cho con bú, nguy cơ tác động có hại của thuốc chống lao đối với trẻ em là rất hãn hữu. Tuy nhiên người mẹ nên đưa con đi khám định kỳ để phát hiện kịp thời những dấu hiệu và triệu chứng ngộ độc thuốc chống lao.

Người mẹ nên uống thuốc sau khi cho con bú và cho trẻ bú chai vào lần bú tiếp theo sau khi uống thuốc.

Người mẹ không nên cho con bú nếu cả mẹ và con đều phải điều trị thuốc chống lao, vì một phần thuốc chống lao sẽ qua sữa mẹ làm tăng nồng độ thuốc chống lao trong máu của đứa trẻ nên dễ có nguy cơ ngộ độc.

 

14. Có thể tiếp tục làm việc trong khi điều trị bệnh lao không ?

Vẫn có thể tiếp tục làm việc, nhưng nên nghỉ ngơi trong 1 đến 2 tháng đầu điều trị cho đến khi thấy khoẻ hơn.

 

15. Thuốc chữa bệnh lao có mất tiền không ?

 

Nếu người bệnh xét nghiệm đờm có vi khuẩn lao hoặc sau khi làm các xét nghiệm cần thiết và được bác sĩ kết luận mắc bệnh lao, bệnh nhân sẽ được đăng ký điều trị bệnh lao tại Trung tâm Y tế Dự phòng quận huyện nơi mình sinh sống và thuốc chống lao được cấp miễn phí trong suốt 8 tháng điều trị ( kể cả 3 lần xét nghiệm lại đờm trong quá trình điều trị bệnh nhân không phải trả tiền).

 

16. Những điều bệnh nhân lao cần nhớ:

·        Bệnh lao hoàn toàn chữa khỏi nếu bệnh nhân uống thuốc đều đặn, đúng liều và đủ 8 tháng.

·        Bệnh nhân cần đến khám lại mỗi tháng 1 lần.

·        Bệnh nhân cần che miệng khi ho, nhổ đờm vào cốc có nắp đậy hoặc vào giấy gói lại rồi đốt đi.

·        Không được ngừng điều trị khi cảm thấy khoẻ hơn, cảm thấy khoẻ hơn không có nhĩa là bệnh đã khỏi..

·        Cần gặp bác sỹ ngay nếu thấy xuất hiện các tác dụng phụ có hại của thuốc như: Mắt nhì mờ, chóng mặt, nghe khó, vàng da, vàng mắt.

·        Không hút thuốc lá, không uống rượu

·        Có thể ăn , ở cùng mọi người trong gia đình nhưng phải uống thuốc đúng chỉ dẫn.

·        Không cần phải ăn kiêng (ngoại trừ người bệnh lao có kèm theo đái tháo đường).

·        Tốt nhất tránh mang thai trong khi khi đang điều trị bệnh lao, nhưng không nên quá lo lắng nếu có thai.

·        Trong quá trình điều trị 8 tháng cần phải xét nghiệm lại đờm 3 lần để xem kết quả điều trị có tốt không và bệnh đã khỏi chưa.

 

III. Bệnh lao và HIV/AIDS

 

            Người ta nói: “ Bệnh lao là người bạn đồng hành của người nhiễm HIV”, bởi vì nhiễm HIV làm suy giảm sức đề kháng của cơ thể tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn lao trong cơ thể sinh sôi tăng nhiều về số lượng và gây bệnh lao.

Trên 30% số người nhiễm HIV sẽ bị mắc bệnh lao.

Gần 50% số người nhiễm HIV/AIDS bị chết do  lao.

 

IV. Bệnh lao kháng thuốc.

             

Mắc bệnh lao kháng thuốc nghĩa là vi khuẩn lao gây bệnh trong cơ thể đã kháng lại thuốc chống lao, đây là một thể bệnh lao rất nguy hiểm.

 

1.      Nguyên nhân gây bệnh lao kháng thuốc:

- Do bệnh nhân không thực hiện điều trị đầy đủ theo hướng dẫn của thầy thuốc chuyên khoa lao.

- Do thầy thuốc chỉ định điều trị không đúng (phối hợp thuốc không đúng, hướng dẫn bệnh nhân uống thuốc không đúng cách...), hay gặp khi bệnh nhân chữa bệnh ở phòng mạch tư, thầy thuốc không hiểu biết về chuyên khoa lao.

 

2.      Kết quả điều trị đối với bệnh lao kháng thuốc:

Người mắc bệnh lao không kháng thuốc, thời gian điều trị là 8 tháng, tỷ lệ điều trị khỏi bệnh trung bình đạt trên 90%.

Người mắc bệnh lao kháng thuốc, thời gian điều trị phải kéo dài từ 18 đến 24 tháng, cần phải điều trị bằng nhiều loại thuốc đắt tiền và có nhiều độc tính, chi phí điều trị đắt gấp hàng trăm lần, nhưng kết quả điều trị khỏi bệnh lại rất thấp, thường không vượt quá 70%.

 

3. Tác hại của bệnh lao kháng thuốc:

-         Người mắc bệnh lao kháng thuốc có tỷ lệ tử vong cao hơn.

-         Làm lây nhiễm vi khuẩn lao kháng thuốc cho người khác trong cộng đồng.

 

 

Nhóm Truyền thông giáo dục sức khỏe

và Huy động xã hội, CTCLQG

 
  Gửi thư liên hệ  
  Số 463, đường Hoàng Hoa Thám, quận Ba Đình, Hà Nội - Việt Nam
Điện thoại : 84.4.8326249 * Fax : 84.4.8325.865 * Email :vienlao@bvlaobp.org
Website : http://bvptw.org
Bản quyền thuộc BỆNH VIỆN PHỔI TRUNG ƯƠNG